Een condoom weghalen zonder dat je partner het weet, tijdens de seks zelf. Het klinkt als een randverschijnsel, maar uit nieuw Australisch onderzoek blijkt dat er een duidelijk herkenbaar profiel achter zit. Onderzoekers van de University of the Sunshine Coast ondervroegen meer dan honderd mannen en vonden twee persoonlijkheidskenmerken die het risico op stealthing flink verhogen. Wie deze signalen kent, begrijpt beter waarom het gebeurt en hoe je jezelf kunt beschermen.
Wat stealthing precies inhoudt
Stealthing is de term voor het stiekem verwijderen van een condoom vlak voor of tijdens seks, zonder dat de ander daar toestemming voor geeft. Het staat inmiddels bekend als Non-Consensual Condom Removal (NCCR) en geldt in de wetenschap als een vorm van seksueel geweld, niet als een onschuldig grapje of momentje van onoplettendheid. Volgens Wikipedia is het gedrag in de afgelopen jaren in meerdere landen strafbaar gesteld, onder meer in delen van Australië sinds 2024. Schattingen lopen uiteen, maar tussen de 8 en 32 procent van de vrouwen en 5 tot 19 procent van de mannen zegt het ooit te hebben meegemaakt.
Dat is precies waarom onderzoekers zoals klinisch psycholoog Andrew Allen van UniSC zich al jaren buigen over de vraag wie dit doet en waarom. Zijn nieuwste studie gaat een stap verder dan eerdere onderzoeken: niet alleen wát er gebeurt, maar welk denkpatroon eraan voorafgaat.
Het onderzoek achter de cijfers
Allen en zijn collega's legden ruim honderd mannen vragenlijsten voor over hun opvattingen, gedrag en opwinding rond stealthing. Daaruit kwamen twee duidelijk te onderscheiden overtuigingspatronen naar voren die het risico voorspellen. Mannen met het eerste patroon, een sterk gevoel van entitlement, bleken meer dan drie keer zo vaak opwinding en de intentie te rapporteren om een condoom stiekem te verwijderen. Entitlement betekent hier: het gevoel dat regels voor jou persoonlijk niet gelden.
Het tweede patroon verraste de onderzoekers zelf het meest. Ze noemen het punitiviteit, de neiging om een partner te straffen wanneer die niet doet wat jij wilt. Dat wijst op weinig empathie en een sterk oordelende houding. Waar entitlement al vaker terugkwam in vergelijkbaar onderzoek, is het verband tussen wraakgevoelens en stealthing nooit eerder zo scherp in kaart gebracht.
Waarom entitlement zo'n grote rol speelt
Een gevoel van entitlement gaat verder dan gewoon zelfverzekerd zijn. Het is de overtuiging dat jouw wensen zwaarder wegen dan andermans grenzen, en dat afspraken die voor de meeste mensen gelden voor jou een uitzondering verdienen. In de context van seks vertaalt zich dat naar het idee dat toestemming voor seks met condoom automatisch ook toestemming voor seks zonder condoom betekent, of dat je eigen voorkeur zwaarder telt dan de afspraak die je samen maakte.
Dat maakt het onderscheid tussen een misverstand en stealthing ook zo belangrijk. Een condoom dat per ongeluk afglijdt, is iets anders dan het bewust en heimelijk verwijderen ervan terwijl je partner denkt dat je het nog draagt. Het eerste is een ongelukje, het tweede is een keuze die iemand anders' toestemming volledig omzeilt.
De onverwachte factor wraakgevoelens
De rol van punitiviteit is nieuw in dit onderzoeksveld. Volgens Allen kan stealthing bij sommige mannen functioneren als een vorm van vergelding tegen een partner, bijvoorbeeld na een ruzie of wanneer ze zich afgewezen voelen. Dat plaatst het gedrag nog nadrukkelijker in de categorie machtsmisbruik dan in de categorie impulsieve fout. Eerder onderzoek van dezelfde onderzoeksgroep liet al zien dat psychopathie en narcisme de sterkste voorspellers waren van de intentie om een condoom stiekem te verwijderen, en de nieuwe bevindingen sluiten daar naadloos op aan.
Er is ook goed nieuws in de data. Mannen die zich zeker voelen in het correct gebruiken van een condoom, bleken juist minder geneigd tot NCCR. Praktische seksuele voorlichting en vaardigheden lijken dus niet alleen bij te dragen aan veiliger vrijen in technische zin, maar hangen ook samen met meer respect voor de grenzen van een partner.
Wat je kunt doen als je het vermoedt
Stealthing herkennen begint bij weten dat het geen incident is dat je jezelf hoeft te verwijten. Merk je tijdens seks dat een condoom weg is zonder dat daarover is gesproken, dan is dat een reden om het gesprek direct aan te gaan, en niet iets om te bagatelliseren. Praten over grenzen en verwachtingen vóór het vrijen helpt, net zoals het bespreekbaar maken van wat er wel en niet oké is als de situatie verandert. Wie meer wil weten over hoe je zulke gesprekken voert binnen een relatie, leest bijvoorbeeld ook ons artikel over waarom koppels amper nog seks hebben, waarin communicatie een terugkerend thema is.
Condooms blijven daarnaast een van de meest effectieve manieren om jezelf te beschermen tegen soa's en ongewenste zwangerschap, mits ze correct en met wederzijdse instemming gebruikt worden. Meer achtergrond daarover vind je in ons artikel over vrouwen en condooms als partners in gezonde seksualiteit. En als je benieuwd bent hoe onderzoek dit soort thema's rond seksualiteit blootlegt, is dit onderzoek naar het kijkgedrag van vrouwen ook de moeite waard.
Wat dit onderzoek verandert aan het gesprek
Door stealthing te koppelen aan meetbare persoonlijkheidskenmerken, verschuift het gesprek van een individueel incident naar een patroon dat te herkennen en te behandelen is. Allen ziet daar ook praktische kansen in: behandelprogramma's zouden zich specifiek kunnen richten op entitlement en punitiviteit, en voorlichting op scholen en universiteiten kan deze denkpatronen expliciet benoemen in plaats van alleen te waarschuwen voor het gedrag zelf. Voor wie ooit met stealthing te maken kreeg, bevestigt het onderzoek vooral één ding: het zat niet aan jou, het zat aan een patroon dat inmiddels goed in kaart is gebracht.
EOF echo written